Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Jerzy Duduś Matuszkiewicz. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Jerzy Duduś Matuszkiewicz. Pokaż wszystkie posty

02 czerwca 2021

Jerzy Duduś Matuszkiewicz – Mistrzowie Polskiego Jazzu

Jerzy Duduś Matuszkiewicz należy do nestorów polskiej sceny jazzowej. Urodził się w 1928 roku w Jaśle. Dzieciństwo spędził we Lwowie, a po wojnie, jak wielu Lwowian, trafił z rodzicami do Krakowa. W rodzinie Matuszkiewicza było wiele muzycznych talentów. Dziadek grał na harmonii i okarynie, najczęściej Straussa. Matka i ciotki grywały melodie taneczne i polskie popularne przedwojenne piosenki. Ojciec na fortepianie. Sam Matuszkiewicz zaczynał od fortepianu i akordeonu, podobno nawet trochę śpiewał na rodzinnych imprezach muzycznych. W czasie drugiej wojny światowej uczył się gry na akordeonie i przysłuchiwał się niemieckim przebojom tanecznym. Orkiestry grające w tym czasie muzykę rozrywkową do tańca wzorowały się na wielkich amerykańskich zespołach swingowych, choć oficjalne jazz był oczywiście zakazany. W średniej szkole muzycznej, już po wojnie, w Krakowie Matuszkiewicz uczył się gry na klarnecie i saksofonie.

W Krakowie pierwsze stowarzyszenie jazzowe powstało w 1926 roku. Już w latach trzydziestych w miejscowej szkole muzycznej miały miejsce pierwsze całkiem udane próby nauczania jazzu. Sam Duduś powie po latach, że jego zdaniem przedwojenne orkiestry nie grały jazzu, bo nie było w tej muzyce elementów spontanicznej improwizacji, choć niewątpliwie krótko po wojnie w Krakowie była spora grupa doświadczonych muzyków, którzy znali jazzowy repertuar.

Jerzy Duduś Matuszkiewicz pierwszy jazzowy zespół założył w 1945 roku w krakowskim domu kultury. Wzorce muzycy czerpali głównie z płyt niemieckich, na których zapisano muzykę taneczną przetworzoną z amerykańskiego dixielandu. Improwizacji uczył się od kolegów grających w orkiestrach Turewicza i Wróbla, które grały niemal wyłącznie do tańca w odradzających się po wojnie lokalach rozrywkowych. Specjalistą od historii przedwojennego jazzu był wtedy w Krakowie Jerzy Skarżyński, właściciel sporej kolekcji jazzowych płyt, tych prawdziwych, amerykańskich.

W orkiestrze Turewicza Matuszkiewicz najpierw został fotografem zespołu, dzięki swojemu odziedziczonemu po ojcu zainteresowaniu fotografią i sztuką filmową. Zespół Turewicza występował krótko po wojnie grając do tańca w krakowskim lokalu Casanova. W średniej szkole muzycznej Matuszkiewicz uczył się grać na klarnecie, a saksofon opanował dzięki obserwacji Turewicza i lekcjom udzielanym przez Leopolda Rosnera, który u Turewicza grał na kontrabasie i akordeonie. Leopold Rosner był krewnym słynnego w przedwojennej Polsce Adi Rosnera. Improwizacji, czyli jak się wtedy mówiło hotowania, uczył się od Rosnera początkowo na pamięć. Kolejnym ważnym muzykiem, od którego Matuszkiewicz uczył się jazzowego grania był również grający w orkiestrze Turewicza alcista Józef Łysak.

W 1947 roku zespół, wtedy jeszcze raczej amatorski dowodzony przez Jerzego Dudusia Matuszkiewicza grał w zakopiańskiej kawiarni Gong. Oprócz własnego zespołu Matuszkiewicz grał wtedy na stałe w orkiestrze Turewicza.

Jerzy Duduś Matuszkiewicz mimo silnych związków z krakowskim środowiskiem muzycznym i uczestnictwa w działalności lokalnego oddziału YMCA, które dawało muzykom miejsce do grania i udostępniało bogatą kolekcję płyt zdecydował się w 1948 roku wyjechać na studia do Łodzi. Być może przeczuwał, że już za rok YMCA przestanie istnieć.

W Łodzi rozwiązany klub muzyków działający dotychczas przy YMCA przyjął nazwę Klub Muzyczny Melomani. Matuszkiewicz poznał Witolda Dentoxa Sobocińskiego (który zanim został światowej klasy operatorem filmowym był doskonałym muzykiem jazzowym grającym na puzonie i perkusji) oraz Andrzeja Idona Wojciechowskiego. Z nimi Duduś grywał sporadycznie w czasie studiów na łódzkiej filmówce. Studiował na jednym roku z Bareją, Łomnickim i Morgensternem. To była całkiem niezła klasa. Grali najczęściej do tańca (jazz był oficjalnie zakazany) w łódzkiej Halce i otrzymywali od czasu do czasu zaproszenia do Warszawy na imprezy studenckie. W Krakowie w czasie studiów, korzystając zarówno z muzyków lokalnych, jak i kolegów ze studiów w Łodzi Jerzy Duduś Matuszkiewicz założył słynni zespół Melomani, który uważany jest za pierwszy profesjonalny zespół jazzowy w Polsce.

W pierwszym składzie Melomanów grali Witold Kujawski na basie, który udostępniał swoje słynne krakowskie mieszkanie na próby i nieformalne koncerty zespołu, Witold Sobociński na bębnach i puzonie i Andrzej Wojciechowski na trąbce. Skład uzupełniali Andrzej Trzaskowski na fortepianie i od czasu do czasu pojawiający się okazjonalnie w Krakowie, odkryty przez Kujawskiego w Ostrowie Wielkopolskim Krzysztof Komeda. Później w składzie Melomanów pojawili się między innymi Alojzy Thomys, Andrzej Kurylewicz, Roman Gucio Dyląg i Zbigniew Namysłowski.

Po poprzednich zespołach Jerzego Dudusia Matuszkiewicza nie zachowały się żadne ślady dźwiękowe. Dopiero Melomani dorobili się własnych nagrań, w tym prawdopodobnie pierwszych powojennych jazzowych rejestracji dokonanych przez Polskie Radio w Krakowie w 1953 roku i dostępnych dziś rejestracji koncertowych z pierwszego i drugiego Festiwalu w Sopocie w 1956 i 1957 roku. Zanim jednak doszło do tych słynnych sopockich koncertów, odbyło się kilka innych słynnych jazzowych wydarzeń, zawsze z Dudusiem i Melomanami w jednej z głównych ról.

Melomani grali na pierwszych jazzowych zaduszkach w Krakowie w 1954 roku. Leopold Tyrmand zorganizował w Warszawie w 1955 roku słynne Jam Session Nr. 1 w baraku Ministerstwa Komunikacji na ulicy Wspólnej i kilka miesięcy później Turniej Jazzu w Hali Gwardii. Później odbył się cykl koncertów Estrada Jazzowa. W tym samym 1955 Jerzy Duduś Matuszkiewicz ukończył filmówkę jako operator.

W 1957 roku na festiwalu w Sopocie zespół Melomani wystąpił w dwóch składach, które różniły nie tylko personalia, ale też program, jeden oparty na dixielandzie nazywany klasycznym i drugi, grający standardy ery bebopu nazywany nowoczesnym.

Już w szkole filmowej Matuszkiewicz zaczął pisać muzykę dla kolegów ilustrującą ich studenckie etiudy. Później były filmy animowane, krótkometrażowe i coraz poważniejsze produkcje. Kiedy w 1958 roku Melomani zagrali koncert w Filharmonii Narodowej w Warszawie, Matuszkiewicz uznał, że z zespołem osiągnął już wszystko wprowadzając tą zakazaną jeszcze kilka lat wcześniej muzykę na najbardziej luksusowe salony stolicy i rozwiązał swój zespół.

Przez kilka kolejnych lat łączył koncertową działalność jazzową z pracą kompozytora muzyki filmowej. Z Polish All Stars w składzie między innymi ze Zbigniewem Namysłowskim, Andrzejem Kurylewiczem i Romanem Guciem Dylągiem występował w Danii. Prowadził też krótko w Hybrydach orkiestrę Traditional Jazz Makers (znowu z Namysłowskim) i Kwartet Nowoczesny z Wojciechem Karolakiem a nieco później Swingtet również z Karolakiem. Ten zespół zagrał na Jazz Jamboree w 1961 roku. Rok później Jerzy Duduś Matuszkiewicz z zespołem wystąpił na festiwalu Młodzieży w Helsinkach i później właściwie wycofał się z życia koncertowego.

Zarejestrowany krótko po powrocie utwór „Helsinki Stomp” to ostatnie nagrania jazzowego zespołu Dudusia. Muzyk sprzedał nawet swój saksofon i zajął się komponowaniem. Studiował pilnie partytury Henry’ego Manciniego. Jak sam powiedział – zmienił sposób grania z fizycznego na umysłowy. Kiedy nagrywał muzykę filmową nie przynosił do studia saksofonu.

Tylko w latach 60-tych napisał muzykę do 25 filmów fabularnych i ponad 50 krótkometrażowych. Do dziś na liczniku jest ponad 180 produkcji, w tym znanych tematów do takich filmów i seriali telewizyjnych jak „Wojna Domowa”, „Kolumbowie”, „Janosik”, „Czterdziestolatek”, „Stawka Większa Niż Życie” i „Życie Na Gorąco”. Pisał też popularne piosenki dla Bogdana Łazuki, Heleny Majdaniec, Hanny Banaszak, Magdy Umer, Kaliny Jędrusik i wielu innych. Często teksty do melodii Dudusia układał Wojciech Młynarski.

Na nagrania muzyki filmowej zapraszał muzyków jazzowych – między innymi Henryka Miśkiewicza, Zbigniewa Jaremkę, Janusza Muniaka. Jan Ptaszyn Wróblewski powiedział w jednym z wywiadów, że Duduś to ojciec polskiego jazzu, człowiek, który ma wiekopomne zasługi i bez którego nie wiadomo, czy historia naszego jazzu tak by się potoczyła.

W XXI wieku wracał czasem do gry na saksofonie. Grywał w Tygmoncie z innymi weteranami. Wrócił też na reaktywowany po latach Jazz Camping na Kalatówki. Dziś cieszy się tytułem nestora polskiego środowiska jazzowego i szacunkiem wszystkich muzyków niezależnie od tego, czy klasyczne dixielandowe granie jest im bliskie.

26 maja 2021

Wojna domowa – CoverToCover Vol. 142

Jerzy Duduś Matuszkiewicz skomponował sporo muzyki filmowej. „Wojna Domowa” to jeden z jego najbardziej znanych tematów i jednocześnie oryginalne nagranie, o którym mało wiadomo. Takie są czasem losy muzyki użytkowej. Wokalistą jest prawie na pewno Wojciech Gąssowski. Nagranie powstało w 1965 roku, krótko przed premierą pierwszych odcinków serialu. Nazwisko Gąssowskiego nie pojawia się wśród autorów muzyki, podobnie jak fakt, że chórki śpiewał zespół Novi Singers. W serialu Gąssowski śpiewa jeszcze jedną piosenkę „Tylko wróć”, użyczając głosu jednemu z aktorów. Być może twórcy chcieli zachować pozory, że to Krzysztof Janczar jest tak niezwykle utalentowanym bohaterem opowieści, albo zwyczajnie zabrakło dokładności i dbałości o szczegóły.

O udziale samego kompozytora w nagraniu też wiadomo niewiele, a jeśli w źródłach pisanych (głównie traktujących o samym serialu, a nie muzyce), pojawiają się jakieś szczegóły, to są ze sobą sprzeczne. Czasem można spotkać się z tezą, że w chórkach pojawiają się aktorzy z obsady, lub że śpiewa wyłącznie zespół Novi Singers. O muzykach biorących udział w nagraniu nic nie wiadomo. Nawet dość starannie wydana kilka lat temu obszerna antologia nagrań Jerzego Dudusia Matuszkiewicza nie wspomina o tym nawet jednego słowa. Pewne jest, że tekst napisał Ludwik Jerzy Kern, który przygotował również inne piosenki do serialu. Kilka piosenek do tej produkcji napisał również Wojciech Młynarski.

Serial zyskał w latach sześćdziesiątych sporą popularność. Dziś, kiedy powtarza go telewizja jest świetnym źródłem historycznej wiedzy o tym, jak centrum Warszawy wyglądało bez reklamowych plansz i nowoczesnych, niekoniecznie pasujących do charakteru miasta budowli. Melodia tytułowa, łatwa do rozpoznania dla każdego, kto widział serial, stała się rodzajem polskiego jazzowego standardu, grywanym w przeróżnych składach, nie tylko wokalnych, choć tekst Kerna jest jej nieodłączną częścią.

Wersję oryginalną Polskie Nagrania, chyba po raz pierwszy umieściły w wersji cyfrowej na siedmiopłytowej antologii Jerzego Dudusia Matuszkiewicza w 2017 roku. Wcześniej swingową wersję nagrało trio Krzysztof Herdzin / Mariusz Bogdanowicz / Piotr Biskupski, a zupełnie inne, kameralne nagranie instrumentalne przedstawili Marek Napiórkowski i Artur Lesicki na płycie „Celuloid”. Kompozycja Jerzego Dudusia Matuszkiewicza, który napisał też tematy do „Czterdziestolatka”, „Jak rozpętałem II wojnę światową”, „Życia na gorąco”, „Janosika”, „Alternatyw 4” i wielu innych telewizyjnych produkcji wraca też w wersji z tekstem Kerna – na przykład w starannie zaaranżowanym nagraniu zespołu The Soundpack, udowadniając, że kolejnym pokoleniom muzyków również podobają się tematy sprzed ponad 50 lat.

Utwór: Wojna domowa
Album: Jerzy Duduś Matuszkiewicz: Antologia
Wykonawca: Novi Singers & Wojciech Gąssowski
Wytwórnia: Polskie Nagrania
Rok: 1965
Numer: 090295774318
Skład: Wojciech Gąssowski – voc, Novi Singers, orkiestra.

Utwór: Wojna domowa
Album: Seriale Seriale
Wykonawca: Krzysztof Herdzin / Mariusz Bogdanowicz / Piotr Biskupski
Wytwórnia: Confiteor
Rok: 1998
Numer: Confiteor 001
Skład: Krzysztof Herdzin – p, Mariusz Bogdanowicz – b, Piotr Biskupski – dr, Krzysztof Bzówka – viol, Józef Kolinek – viol, Andrzej Staniewicz – viol, Robert Dąbrowski – viol, Piotr Reichert – alto viol, Jan Kuta – cello.

Utwór: Wojna domowa
Album: Celuloid
Wykonawca: Marek Napiórkowski & Artur Lesicki
Wytwórnia: Vertigo
Rok: 2015
Numer: 5903111377076
Skład: Marek Napiórkowski – g, Artur Lesicki – g.

Utwór: Wojna domowa
Album: On Air
Wykonawca: The Soundpack
Wytwórnia: SJ Records
Rok: 2019
Numer: 5912596066801
Skład: Joanna Świniarska – voc, Katarzyna Mirowska – voc, Małgorzata Biniek – voc, Marcin Wawrzynowicz – voc, Dominik Mietła – voc, Marcin Kaletka – ts, Łukasz Rakalski – tromb, Gabriel Niedziela – g, Bogusław Kaczmar – p, Michał Kapczuk – b, Przemysław Jarosz – dr.